به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، نشست علمی «الگوی رهبری تمدنساز در آینه سیره نبوی و علوی؛ مطالعه تطبیقی با عملکرد شهید سید حسن نصرالله» امروز یکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ به همت پژوهشکده حج و زیارت و با همکاری کنگره علمی امناءالرسل در قم برگزار شد.
در این نشست، حجتالاسلام والمسلمین محمدسعید نجاتی به عنوان ارائهدهنده با تبیین چارچوب نظری مقاله خود، کوشید نسبت میان الگوی رهبری در سیره پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین (ع) با تجربه معاصر مقاومت اسلامی در لبنان را نشان دهد و از شهید سید حسن نصرالله به عنوان نمونهای برجسته برای امتداد الگوی رهبری تمدنساز انقلاب اسلامی یاد کرد.
انگیزه و جهتگیری پژوهش
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی در آغاز سخنان خود با اشاره به انگیزه نگارش این پژوهش گفت: این کار بیش از آنکه صرفا یک بحث علمی باشد، برخاسته از ارادت و دغدغه نسبت به ساحت نورانی شهید سید حسن نصرالله و تلاشی برای شناساندن ابعاد مختلف شخصیت و مجاهدتهای اوست.
وی افزود: این پژوهش در پی آن است که نشان دهد تجربه انقلاب اسلامی در عرصه رهبری تمدنساز، تجربهای محدود و مقطعی نیست، بلکه تجربهای قابل تصدیق، قابل تکرار و دارای قابلیت امتداد در طول تاریخ است.
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی تصریح کرد: اگرچه شایسته بود پیش از هر چیز درباره اصل الگوی کامل این نوع رهبری، یعنی سیره نبوی و علوی، به تفصیل سخن گفته شود، اما در این مقاله تلاش شده است تا با تکیه بر همان مبانی، نمونهای عینی و معاصر در شخصیت و عملکرد شهید سید حسن نصرالله مورد بازخوانی قرار گیرد.
تبیین چارچوب نظری بحث
وی با بیان اینکه ویژگی اصلی این پژوهش، نگاه تمدنساز به مسئله رهبری است، اظهار کرد: در این مقاله، نظریه «تمدن نوین اسلامی» به عنوان مبنای تحلیل در نظر گرفته شده و بر این اساس، سیره سیاسی پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین (ع) نه فقط در سطح اداره جامعه، بلکه در افق ساخت تمدن بررسی شده است.
به گفته وی، این رویکرد بر چند پیشفرض استوار است؛ از جمله اینکه تمدن، امری زنده، پویا و قابل تکوین است، میتوان بر آن اثر گذاشت و آن را به سمت مطلوب هدایت کرد و تمدن اسلامی مطلوب نیز هنوز در افق تحقق کامل قرار دارد.
رهبری تمدنساز در افق تمدن نوین اسلامی
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی با اشاره به مراحل تحقق تمدن نوین اسلامی افزود: بر اساس این نگاه، انقلاب اسلامی در مسیری مرحلهمند به سوی تحقق تمدن اسلامی حرکت میکند و این مسیر، زمینهساز تحقق مرتبه نهایی این تمدن در عصر ظهور خواهد بود. از این منظر، بازخوانی سیره نبوی و علوی و تطبیق آن با تجربههایی مانند حزبالله لبنان میتواند شواهدی عینی برای امکان امتداد این الگو در دنیای معاصر فراهم کند.
مؤلفههای بنیادین الگوی رهبری تمدنساز
وی سپس با اشاره به مؤلفههای بنیادین «رهبری تمدنساز» گفت: در نسخه نهایی مقاله، این مؤلفهها در قالب چند محور اصلی دستهبندی شدهاند که در رأس آنها توحید و خدامحوری قرار دارد.
به گفته او، توحید نه تنها زیربنای همه مؤلفههای دیگر است، بلکه از سوی دیگر، خود نیز از طریق این مؤلفهها تعمیق و نهادینه میشود و به همین دلیل میتوان آن را قاعده اصلی هرم رهبری تمدنساز دانست.
توحیدمحوری در سیره نبوی و علوی
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی با اشاره به سیره پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین (ع) اظهار کرد: دعوت الی الله، عبودیت، جهتگیری توحیدی حکومت و جهاد، و نیز نگاه الهی به همه عرصههای حیات فردی و اجتماعی، به روشنی در سیره نبوی و علوی دیده میشود.
وی افزود که این خدامحوری در سیره علوی نیز به صورتی روشن در مناجاتها، خطبهها، نوع مواجهه با قدرت و حتی در میانه میدان نبرد تجلی پیدا میکند.
معادباوری در منظومه رهبری الهی
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی، معادباوری را دومین مؤلفه مهم این الگو دانست و گفت: بدون باور حقیقی به معاد، بسیاری از سختیها، مجاهدتها، فداکاریها و مسئولیتپذیریهای سنگین در مسیر حکومت دینی و جهاد الهی، معنای عمیق خود را از دست میدهد.
او تأکید کرد که معاد هم موتور محرک انسان مؤمن است، هم نقش عنصر کنترلکننده و ناظر در رفتار فردی و اجتماعی دارد و هم در اوج سختیها، عامل امیدبخشی و استقامت به شمار میرود.
ولایتپذیری و جایگاه آن در هدایت امت
این پژوهشگر حوزوی، ولایتپذیری را سومین رکن الگوی رهبری تمدنساز معرفی کرد و افزود: مسئله ولایت در سیره نبوی و علوی، صرفاً یک امر حاشیهای یا تاریخی نیست، بلکه رکن هدایت و ساماندهی امت است.
وی خاطرنشان کرد که این مؤلفه در تجربه حزبالله و در منظومه فکری شهید سید حسن نصرالله نیز به صورت برجسته قابل مشاهده است.
عقلانیت، نوگرایی و بهرهگیری از فناوری
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی همچنین از عقلانیت، نوگرایی و توجه به فناوری به عنوان یکی دیگر از مؤلفههای محوری یاد کرد و گفت: در سیره نبوی، توجه به ابزارهای نو و استفاده از شیوههای جدید در عرصههای دفاعی، اجتماعی و مدیریتی کاملا مشهود است و این مسئله نشان میدهد که رهبری تمدنساز، با تحجر، جمود و توقف در زمانه خود بیگانه است.
این پژوهشگر حوزوی، عدالتگستری، شجاعت و شهادتطلبی، مردمباوری و مشارکتجویی، اخلاقمداری و کرامتمحوری و نیز نهادسازی پایدار را از دیگر ارکان این الگو برشمرد.
شهید سید حسن نصرالله و امتداد الگوی رهبری تمدنساز
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی در ادامه، با ورود به بخش تطبیقی بحث، شهید سید حسن نصرالله را نمونهای روشن از امتداد این الگو در روزگار معاصر دانست و با مرور کوتاهی بر زندگی او گفت: سید مقاومت در سال ۱۹۶۰ میلادی متولد شد، در نوجوانی برای تحصیل علوم دینی به نجف اشرف رفت، از سالهای نخستین جوانی وارد فعالیت سیاسی شد و بعدها در مسیر شکلگیری و رهبری حزبالله لبنان به یکی از تأثیرگذارترین شخصیتهای جهان اسلام تبدیل شد.
وی با اشاره به دشواریهای پژوهش درباره حزبالله افزود: یکی از مشکلات این تحقیق، کمبود منابع درباره حزبالله لبنان و سیره مدیریتی و فکری شهید سید حسن نصرالله است، اما در عین حال آثاری چون نوشتههای شیخ نعیم قاسم و مجموعه سخنرانیهای شهید سید حسن نصرالله، امکان بازسازی بخش مهمی از این منظومه فکری را فراهم میکند.
توحید، تکلیفگرایی و عبودیت در مکتب مقاومت
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی درباره مؤلفه توحیدمحوری در سیره شهید نصرالله گفت: در ادبیات حزبالله، تکلیف الهی، عبودیت و اراده خداوند، اساس حرکت مقاومت معرفی میشود و این مسئله در سخنان سید حسن نصرالله به روشنی موج میزند.
او توضیح داد که در این نگاه، مقاومت وظیفهای الهی و برخاسته از ایمان، یقین، توکل و آمادگی برای فداکاری است.
معادباوری و ولایتمداری در سیره شهید نصرالله
به گفته حجتالاسلام والمسلمین نجاتی، معادباوری نیز در سخنان و آثار شهید نصرالله حضوری پررنگ دارد و او در تحلیل واقعه عاشورا، یکی از عوامل اصلی انحراف و سقوط جامعه اسلامی را ضعف در زیست معادمحور میداند.
وی افزود که در نگاه شهید سیدحسن نصرالله، ایمان به آخرت نباید در حد اعتقاد ذهنی باقی بماند، بلکه باید به دغدغهای عملی برای تنظیم رفتار فردی و جمعی تبدیل شود.
ارائهدهنده نشست، ولایتپذیری شهید نصرالله را از برجستهترین ابعاد فکری او دانست و اظهار کرد: در منظومه فکری حزبالله، رابطه با ولایت فقیه صرفا در حد اطاعت از اوامر صریح تعریف نمیشود، بلکه فهم جهتگیری کلی رهبری و حرکت بر اساس آن، بخشی از حقیقت این تبعیت تلقی میشود.
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی این نوع ولایتپذیری را نشانهای از عمق انسجام فکری و تشکیلاتی در تجربه حزبالله خواند.
عقلانیت راهبردی و توجه به فناوری در تجربه حزبالله
وی سپس به مسئله عقلانیت و بهرهگیری از فناوری در تجربه حزبالله پرداخت و گفت: توجه به دانش روز، برنامهریزی، تمرین، آموزش، سازماندهی، تجهیز، بهرهگیری از فناوریهای نوین در عرصههای نظامی، اطلاعاتی، رسانهای و ارتباطی، از جمله ویژگیهای برجسته عملکرد حزبالله در دوران رهبری شهید سید حسن نصرالله بوده است.
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی افزود که این جریان نه تنها از فناوریهای روز بهره گرفته، بلکه در برخی عرصهها به سمت بومیسازی، ارتقا و توسعه توانمندیهای خود نیز حرکت کرده است.
او خاطرنشان کرد: مقاومت در نگاه شهید نصرالله، هرگز مقاومتی کور، احساسی و فاقد منطق نبوده، بلکه مقاومتی آگاهانه، برنامهریزیشده، مجهز و متکی بر عقلانیت در کنار ایمان بوده است.
به گفته وی، حتی در حوزه تحلیلهای اعتقادی و آخرالزمانی نیز شهید نصرالله از شتابزدگی، تطبیقهای غیرمستند و برداشتهای غیر عقلانی پرهیز داشت و بر ملاکهای روشن شرعی و واقعی تکیه میکرد.
عدالتگستری و نهادسازی اجتماعی در حزبالله
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی در بخش دیگری از سخنان خود به عدالتگستری ساختاری در تجربه حزبالله اشاره کرد و گفت: یکی از ابعاد کمتر دیدهشده این جریان، تلاش برای کاهش محرومیت، توسعه عدالت اجتماعی و ارائه خدمات عمومی در میان اقشار ضعیف لبنان است.
وی تأسیس مجموعههایی در حوزه خدمات درمانی، امدادی، بازسازی، حمایت از خانوادههای شهدا، رسیدگی به محرومان، ایجاد مراکز فرهنگی و آموزشی و ساماندهی برخی مسائل زیست محیطی و خدماتی را از جمله مصادیق این رویکرد دانست.
وی تأکید کرد: حزبالله در میان محرومترین اقشار لبنان شکل گرفت و همین مسئله موجب شد که عدالت اجتماعی، رسیدگی به مردم و نهادسازی اجتماعی، بخشی جداییناپذیر از هویت آن باشد. از این رو، تجربه حزبالله را نمیتوان صرفاً در سطح یک سازمان نظامی یا امنیتی فهمید، بلکه باید آن را در قالب یک تجربه اجتماعی، فرهنگی، مردمی و تا حدی تمدنی مورد مطالعه قرار داد.
قابلیت امتداد الگوی انقلاب اسلامی در جبهه مقاومت
حجتالاسلام والمسلمین نجاتی در پایان با تأکید بر اینکه تجربه حزبالله لبنان، نشانهای از قابلیت تکثر و امتداد الگوی برخاسته از انقلاب اسلامی است، گفت: این تجربه نشان میدهد که الگوی رهبری تمدنساز مبتنی بر ایمان، ولایت، عقلانیت، عدالت، کرامت، مردمباوری و نهادسازی، میتواند در شرایط تاریخی و جغرافیایی مختلف بازتولید شود و آثاری واقعی و ماندگار بر جای بگذارد.
انتهای پیام
نظر شما